تعدیل نیرو، پاسخی به یک بحران؟

تعدیل نیرو، پاسخی به یک بحران؟

تعدیل نیرو، یکی از پاسخ‌هاییست که شرکت‌های مختلف به شرایط متفاوت می‌دهند. منشأ اصلی این شرایط می‌تواند عوامل داخلی یا خارجی در سازمان باشد. تحلیل اینکه چه زمان و در شرایطی شرکت‌ها به تعدیل نیرو روی می‌آورند و آیا این رویکرد، بهترین پاسخ است، مسئله‌ایست که هدف اصلی این مقاله است.

بحران‌های اقتصادی می‌توانند مسبب عوامل بسیار هولناکی گردند. رکودهای اقتصادی در سال‌های مختلف که متأثر از شرایط جغرافیایی، سیاسی و یا یک اتفاق جهانی هستند، به این بحران‌ها دامن می‌زنند. در عصر حاضر، بسیاری از کسب‌وکارهای نوپایی که به رشد بالایی رسیده‌اند، دائماً برای زنده ماندن و یا رشد در فضای رقابتی، در حال تعدیل نیرو‌های خود هستند. از شرکت‌های بزرگی مانند تسلا گرفته که در ابتدای سال ۲۰۱۹، ۳۰۰۰ نفر از عوامل خود را تعدیل کرد، تا استارت‌آپ‌های بومی رشد یافته در ایران. این رخ‌داد با ورود به صنعت IT نیز سرعت بالاتری به خود گرفته است. اما سوال اصلی این است که تعدیل نیرو، چه زمان و در چه شرایطی رویکرد مناسبی است؟

گرافی از پیچیدگی

اغلب کسب‌وکارهای نو‌ ظهور، برای تسریع روند رشد خود، به دنبال جذب نیروهای متخصص و گسترش سازمان هستند، اما این راهکار در بلند مدت موجب پیچیدگی سازمانی و از بین رفتن چابکی آن می‌گردد. کسب‌وکارها پس از عبور از موانع اولیه، با چالش پیچیدگی سازمانی رو به رو خواهند شد.

رابطه‌ی میان چابکی سازمان و رشد درآمد سازمان، در مقاله‌ای که توسط شرکت مشاور مدیریت مکنزی منتشر شده است، مورد بررسی قرار گرفته است. در زمانی که شرکت‌هایی مانند فورد و یا نمونه‌ی بومی آن، ایران خودرو متولد شدند، به سازمان همانند یک ماشین نگاه می‌شد. در صورتی که در عصر نو، به سازمان‌ها مانند یک مجموعه‌ی زنده نگاه می‌شود و این مسئله دلایل متفاوتی را داراست که خارج از موضوع این مقاله است. اما موضوعی که مسلم است این بوده که چابکی سازمانی، تأثیر به‌سزایی در درآمد داشته، و شرکت‌ها می‌کوشند تا به روش‌های مختلف، از پیچیدگی سازمانی خود بکاهند.

برای آن‌که پیچیدگی سازمانی ملموس‌تر گردد، آن‌را با مثالی ساده شرح می‌دهیم. فرض کنید در یک سازمان، ۳ نفر با نام های الف، ب و ث مشغول به کار هستند. به این ترتیب روابط میان‌فردی برای سازمانی با این اعضا شامل موارد زیر است:

(الف و ب) ، (ب و ث) و (الف و ث)

به طور مشابه، در سازمانی با تعداد ۲، ۳، ۴، ۵ و n نفر، تعداد روابط میان‌فردی به شکل زیر است:

میزان ارتباطات میان فردی

میزان ارتباطات میان فردی

همانطور که در شکل مشخص است، روابط میان‌فردی در سازمان، به صورت ۲ از n بوده، که نه به صورت خطی، که به صورت درجه دو افزایش می‌یابد. این مسئله یعنی اگر شرکت فرضی ما دارای ۱۰۰ عضو باشد، با افزودن عضو ۱۰۱اُم، ۱۰۰ رابطه‌ی میان‌فردی به گراف مذکور اضافه می‌شود. البته می‌توان این را توجیه نمود که گراف لزومی ندارد کامل باشد و برخی از افراد می‌توانند با یکدیگر در ارتباط نباشند، اما مسئله‌ای که وجود دارد این است که به هر طریقی که این روابط محاسبه شود، مدیر یکی از بخش‌های گراف، باید روابط میان‌فردی زیادی را مدیریت کند. 

رشد روابط میان‌فردی در سازمان

رشد روابط میان‌فردی در سازمان

درآمد و هزینه بر نفر

تعدیل نیرو در شرکت‌ها عملاً در جهت چشم‌اندازی برای افزایش درآمد بر نفر و یا کاهش هزینه بر نفر در شرکت است. برای مثال، به نقل از خبرگزاری CNN، در همین چند روز گذشته، شرکت Oracle تصمیم گرفته است تا ۱۵۰۰ نفر از نیرو‌های خود در دابلین ایرلند و آمستردام هلند تعدیل نماید. این تغییر به منظور چابکی بیشتر سازمان بوده، که در نهایت، افزایش شاخص درآمد بر نفر شرکت را در بر خواهد داشت.

در نمودار زیر، شاخص درآمد بر نفر شرکت‌های برتر در صنعت IT مورد محاسبه قرار گرفته است.

درآمد بر نفر شرکت‌های برتر دنیا

درآمد بر نفر شرکت‌های برتر دنیا

از طرفی شاخص دیگری که ذکر شد، هزینه بر نفر است. رویکرد کاهش هزینه بر نفر الزاماً با افزایش درآمد بر نفر یکسان نیست. درآمد بر نفر از طریق افزایش چابکی سازمانی و افزایش بازدهی به وقوع می‌پیوندد اما هزینه بر نفر از طریق تمرکز بر هزینه‌ی تمام شده برای هر فرد و کاهش آن صورت می‌گیرد. هر دو عامل ذکر شده می‌توانند از طریق تعدیل نیرو تأثیر پذیرند اما رویکردی که شرکت نسبت به افزایش سود بر نفر دارد، بستگی به استراتژی شرکت و حوزه‌ی فعالیت آن می‌تواند مشتق شده از هرکدام از این دو عامل باشد. 

درآمد و هزینه بر نفر شاخص‌هایی بسیار حیاتی است که برخی از شرکت‌ها و استارت‌آپ‌های ایرانی به آن بی‌توجه هستند و هنگام رشد، این شاخص کلیدی را در نظر نمی‌گیرند. این امر سبب می‌شود تا در بحران‌ها به علت کاهش شدید در این دو شاخص و به تعویق انداختن تصمیم‌گیری براساس آن‌ها، نتوانند واکنش‌های صحیحی به مسائل داشته باشند و به تعدیل نیروی شتاب‌زده روی آورند. این نحوه‌ی تعدیل نیرو سبب خواهد شد تا در بحران، شرکت نتواند تفکیکی میان نیروی کارآمد و ناکارآمد انجام داده، و تعدیل نیروی موفقی را نیز پشت سر نگذارد. به این ترتیب می‌توان گفت که شرکت‌های بومی، تنها زمانی به تعدیل نیرو روی می‌آورند که با کاهش چشم‌گیر در شاخص درآمد بر نفر و یا افزایش شدید در شاخص هزینه بر نفر رو به رو هستند.

 

شاخص سود بر نفر

شاخص سود بر نفر

برون‌سپاری

پیچیدگی ساختار سازمانی سبب خواهد شد تا شرکت‌ها از هسته‌ی اصلی کسب‌وکار خود دور شده، و نتوانند بر روی ویژگی منحصر به فردی که به مشتری نهایی ارائه می‌دهند، تمرکز نمایند. به همین دلیل است که بسیاری از استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های برتر در صنعت IT در جهت کاهش پیچیدگی و افزایش چابکی، سعی در برون‌سپاری و یا استخدام نیروی دورکار و فریلنس دارند. از طرفی، طبق تحقیقاتی که توسط نشریه‌ی فوربس در سال ۲۰۱۹ منتشر شد، از کاهش نقدینگی به عنوان دومین عامل شکست استارت‌آپ‌ها نام برده شده است. به همین جهت، شرکت‌ها نه‌تنها باید در جهت کاهش پیچیدگی سازمانی (افزایش درآمد بر نفر)، بلکه همچنین در جهت مدیریت صحیح منابع مالی (کاهش هزینه بر نفر) حرکت نمایند و این اهم با برون‌سپاری به صورت صحیح و کاهش منابع انسانی مستقیم قابل دستیابی است. در کشورهای توسعه یافته، برون‌سپاری یکی از روش‌های کنترل ارتباطات سازمانی و بهینه‌سازی عملکرد و مدیریت بودجه‌ی سازمانیست. برون‌سپاری سبب خواهد شد تا هزینه‌های مستقیم و غیر مستقیم و هزینه‌های ثابت و جاری مانند مکان استقرار، ابزار و تسهیلات انجام کار و بیمه متناسب با افراد کاهش یابد و از طرفی از پیچیدگی سازمانی نیز بکاهد. در صورت تمایل برای آشنایی بیشتر با معایب و مزایای برون‌سپاری، می‌توانید به مقاله‌ی برون‌سپاری، دوراهی مهم کسب‌وکارها مراجعه نمایید.

فرصت‌های نو

صنعت گیگ (gig economy) و فریلنسینگ، سبب گشته است تا افراد با تجربه و تخصص‌های به روز بتوانند در حوزه‌های نو به صورتی متفاوت به کار بپردازند. هنگامی که این واژه در دهه‌ی اخیر باز بر سر زبان‌ها افتاد، ایدئولوژی آن یعنی دورکاری در حوزه‌های نو توسط بسیاری رویاپردازانه و به دور از عملکرد تصور می‌شد. اما با ورود به اثر انفجار دات نت، این ایدئولوژی راه خود را بازکرده، و سبب شد تا بسیاری از شرکت‌ها نسبت به عدم صرف هزینه‌های گزاف اقدام کرده، و همچنین شاهد افزایش چشم‌گیر در بهره‌وری سازمان‌های خود باشند. در صورت تمایل به آشنایی بیشتر با این مفهوم، به مقاله‌ی شناخت فریلنسینگ با نگاهی عمیق‌تر مراجعه نمایید.